Fırsat maliyeti (alternatif maliyet) nedir?

3
2359
Fırsat maliyeti (alternatif maliyet) nedir

İktisat derslerinin en temel kavramlarından biri olan fırsat maliyeti yani alternatif maliyet kavramına gelin hep birlikte bakalım. Üretim olanakları eğrisi (üretim imkanları eğrisi, dönüşüm eğrisi, transformasyon eğrisi) ile birlikte anlaşılabilir hale gelen bu kavramlar dışarıdan bakıldığında oldukça karışık görünse de aslında son derece basit bir mantığa sahiptir.

Ekonominin temelinin kıt kaynaklara dayandığından daha önce bahsetmiştim. Dolayısıyla “hem o hem o” ekonominin mantığında yer almaz. Bir şey istemenin bedeli, bir başka şeyden vazgeçmektir. Fırsat maliyetinin en kısa tanımı “vazgeçmenin bedeli” olarak yapılır. Yapılan bir işin alternatif maliyeti, mevcut olarak yaptığın işi yapmayıp, diğer işi yapmaktır.

Fırsat maliyeti kavramı, üretim olanakları eğrisi kavramıyla uyum içindedir. O yüzden konuyu daha fazla karmaşık hale getirmeden üç temel örnek ile açıklayacağım.

Örnek 1: Nakit parası olan bir kişinin önünde sadece iki alternatif vardır. Ya o parayı tüketir ya da banka hesabına yatırarak tasarruf eder. Söz konusu nakit para, bankada vadeli hesapta durduğunda banka tarafından paranın sahibine faiz ödenir. Bu durumda kişi, parasını tüketmekten vazgeçerek faiz kazancı elde eder. Yani faiz, tüketimden vazgeçmenin bedeli olur. Çünkü kişi, parasını tüketmeyi tercih etseydi, faiz kazancı elde edemezdi. (Vazgeçilen alternatifin maliyeti)

Örnek 2: Üniversiteden yeni mezun olmuş birini düşünün. Bu kişinin önünde iki seçenek olsun. Seçeneklerden biri 1 yıl boyunca KPSS kursuna gitmek, diğeri ise özel sektörde bulduğu ilk işte çalışmak. Yeni mezun kişi 1 yıl boyunca KPSS kursuna giderse, işe girip çalışamayacak, dolayısıyla para kazanamayacak. KPSS kursuna giderek, işe girmeyip vazgeçtiği 1 yıllık gelir, KPSS kursuna gitmenin bedeli olur. (Vazgeçilen alternatifin maliyeti)

Örnek 3: Örneğe başlamadan önce belirtmek istediğim bir şey var. Bu örneği okurken lütfen aşağıdaki üretim olanakları (üretim imkanları) eğrisine göz atmayı ihmal etmeyin. Aşağıda üretim olanakları eğrisini, bir diğer adıyla dönüşüm eğrisini ve üçüncü adıyla transformasyon eğrisini görüyorsunuz.

Aşağıdaki üretim olanakları eğrisi bir tavuk çiftliğine ait. Tavuk çiftliği, hem elindeki tavuklardan yumurta üreterek satıyor hem de tavuk eti imal ederek satıyor. Tavuk çiftliğinde ne kadar çok tavuk olursa o kadar çok yumurta ve et üretebilir. Ancak et üretmek için tavukların kesilmesi gerekir. Tavuklar kesildiğinde ise yumurta üretimi azalır.

Söz konusu tavuk çiftliği yumurta üretmekten vazgeçerse daha çok et üretip satabilir. Et üretmekten vazgeçtiğinde ise daha çok yumurta üretebilir. Burada öyle bir denge yakalanmalıdır ki, tavuk çiftliğinin yumurta ve tavuk üretimi en ideal (optimal) noktada kalmalıdır.

Üretim imkanları, üretim olanakları eğrisi grafiği

Fırsat maliyeti (alternatif maliyet) grafiği

Grafikte görüldüğü üzere yumurta üretimi azaltıldıkça, et üretimi artmaktadır. A noktasında en yüksek yumurta üretim seviyesinde olan çiftlik, B noktasında optimum yumurta ve et üretim seviyesindedir. C noktasında ise yumurta üretimi en düşük, tavuk eti üretimi en yüksek düzeydedir.

Yumurta üretiminden vazgeçmenin bedeli daha çok tavuk eti üretimi iken, tavuk eti üretiminden vazgeçmenin bedeli daha çok yumurta üretimidir.

Kavramın kafa karıştırıcı olarak görülmesinin sebebi çok sayıda farklı eş anlamlı tanımı olmasıdır. Fırsat maliyeti kavramının bir diğer adı olan alternatif maliyet kavramı, üç farklı ismi olan ancak hepsi aynı eğriyi işaret eden tek bir kavramla daha anlaşılabilir olmaktadır. Bu üç farklı kavram sırasıyla üretim olanakları eğrisi, dönüşüm eğrisi ve transformasyon eğrisi tanımlamalarıdır. Hepsi aynı kavramı işaret eder.

Eğer vize veya final sınavına çalışırken bu yazıya denk gelen öğrenci arkadaşlar varsa onlara bir güzellik yapayım ve ufacık bir ek detaydan bahsedeyim. Devlet yani kamu harcamalarında fırsat maliyeti söz konusu olduğunda, kavramın başına “sosyal” kelimesi getirilir. Devletin yaptığı harcamalar tüm toplumu ilgilendirdiği için sosyal fırsat maliyeti, veya sosyal alternatif maliyet denir.

Bu farklılığın temel sebebi İngilizce çevirilerin yanlış yorumlanmasıdır. Dolayısıyla kaynaklarda bu tip farklılıklar görülür. Eğer yazının tamamını okuduysanız, tüm bu kavramların aslında son derece basit bir mantığa dayandığını siz de görmüşsünüzdür. Eğer sorularınız olursa yorum bölümünden yazmayı unutmayın.

3 YORUMLAR

  1. Ben hayatımda bu konuyu bu kadar net ve anlaşılabilir öğrendiğimi hatırlamıyorum. Her sınavdan önce unutur tekrar okurum ve aklımda kalmaz. Artık fırsat maliyeti aklımdan hiç çıkmayacak. Devamını bekliyoruz.

    • Araba satın almanın fırsat maliyeti şüphesiz o arabayı alırken ödeyeceğiniz tutarın kenarda sizin tasarrufunuz olarak durması ve size faiz getirisi sağlamasıdır.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here