Kategori arşivi: Borsa

Borsa hakkında eğitici ve öğretici yazıların yer aldığı kategori. Borsa İstanbul başta olmak üzere diğer bilindik borsalar hakkında yazıları bu kategoride bulabilirsiniz.

NASDAQ nedir?

Hepimizin gördüğü adıyla NASDAQ borsasının ne olduğunu bu yazımızda birlikte öğreneceğiz. NASDAQ ne demektir ve NASDAQ ne işe yarar diye merak ediyorsanız doğru yerdesiniz. NASDAQ endeksi aynı zamanda NASDAQ borsası olarak da karşınıza çıkabilir.

Aslında ilk cümlede ipucunu verdik. Hepimizin bildiği adıyla NASDAQ veya açılımı ile National Association of Securities Dealers Automated Quotations bir borsadır. Ancak NASDAQ özel borsadır. Borsa türleri içerisinde özel borsa olarak geçen NASDAQ’ın merkezi ABD’dedir. Tezgah üstü piyasa yani OTC (Over the counter) tipinde özel borsa türüdür. Ancak NASDAQ borsasının tek özelliği bunlarla sınırlı değildir.

1971 yılında New York’da kurulan NASDAQ aynı zamanda ilk elektronik borsa olarak geçmektedir. Yani borsa tarihçesi konusunda ayrı bir öneme sahiptir. NASDAQ bünyesinde genellikle teknoloji ve bilişim şirketi bulunmaktadır. 1970’lerden bu yana teknoloji sektöründe yaşanan gelişmeler bu borsada beklentilerin üstünde işlem hacimlerine sebep olmuş ve büyük bir hızda NASDAQ borsası büyümüştür. Apple, Microsoft, Facebook, Intel ve Google gibi dünya devi şirketler bu borsada bulunmaktadır. Bu sebeple NASDAQ teknoloji borsası olarak da bilinmektedir. Ancak sadece teknoloji şirketi olarak algılanmasın, bu borsa içerisinde sağlık ve otomotiv sektörlerinden de şirketler bulunabilir.

2000’li yıllarda internetin ve teknoloji şirketlerin ön plana çıkmasıyla NASDAQ tarihindeki en yüksek değere ulaşmış, ancak buna rağmen NYSE yani New York Menkul Kıymetler Borsası’nı geçememiş ve ikinci sıraya yerleşmiştir. Dünyanın en büyük borsası halen New York Menkul Kıymetler Borsası’dır.

NASDAQ Endeksi

İlk elektronik borsa olması sebebiyle NASDAQ, borsada işlem yapmak isteyenler için iyi bir başlangıç noktası olabilir. Odak noktasında teknoloji şirketleri olduğu için siyasi ve bürokratik krizlerden minimum seviyede etkilenir. Ayrıca her şey tamamen elektronik ortamda gerçekleştiği için aracı kurum olarak tabir edilen şirketlere de bu borsada en az pay verilmektedir. Ancak işlem yoğunluğu sebebiyle gerçekleşen para akışı oldukça yüksektir. NASDAQ içerisindeki 3200’e yakın şirket bulunmaktadır. NASDAQ içerisindeki şirketlerin tam listesine yazımızın sonundan ulaşabilirsiniz.

NASDAQ borsası ile ilgili dikkat çekmek istediğimiz son detay ise Borsa İstanbul (BİST) ile olan partnerliktir. İMKB’den BİST’e geçişte ihtiyaç duyuran teknolojik altyapı NASDAQ tarafından kurulmuş ve bir çeşit partnerlik söz konusu olmuştur.

Popüler NASDAQ Şirketleri Kısaltmaları

  • AAPL – Apple
  • MSFT – Microsoft
  • FB – Facebook
  • GOOGL – Alphabet (Google)
  • INTC – INTEL
  • YHOO- Yahoo
  • BIDU – Baidu
  • CSCO – Cisco
  • EBAY – eBay
  • EA – Electronic Arts
  • NVDA – NVIDIA
  • QCOM – Qualcomm

Tabi bunlar sadece en popüler şirketler. NASDAQ endeksinde işlem gören 3000’den fazla şirket bulunmaktadır.

Emtia nedir? Emtia çeşitleri ve tarihçesi

Borsada emtia kavramı sıkça duyulan terimlerden bir tanesidir. Borsa terimleri içerisinde yer alan emtia iktisat ve borsa içerisinde ayrı ayrı anlamlara sahiptir. Bu yazımızda emtia tarihçesine ve emtia çeşitlerine değineceğiz. Ancak önce emtianın ne olduğunu tanımlamaya çalışalım.

TDK’ya göre emtia sadece “mal” olarak açıklanmıştır. Bu tanımı “ticari mal” şeklinde dönüştürelim. Borsa tarihçesi içerisinde borsada alınıp satılabilen her türlü mala emtia denir. Biraz daha açacak olursak ticari mal, hammadde, ara mamül ve tam mamül olan şeyleri de emtia içerisine dahil edebiliriz. Yani emtia aslında metadır. Alınıp satılabilen şeylere verilen ismi emtia denir. Emtia çeşitleri kısmında ne demek istediğimiz daha net anlaşılacaktır. Emtia tarihçesi kısmında ile gelişim sürecini gözler önüne sereceğiz.

Emtia Çeşitleri Nelerdir?

Emtia için borsada alınıp satılması mümkün olan her türlü mal tanımlamasını yaptık. Peki ama borsada alınıp satılan mallar nelerdir? Hepimizin bildiği ham petrol, altın, gümüş, elmas, bakır ve kömür gibi metalar emtia çeşitleri arasında sayılmaktadır. Sık sık haberlerde duyduğumuz “Ham petrolün fiyatı arttı!” şeklinde başlıklar aslında borsada bir emtia olan petrolün fiyatının yükseldiğini göstermektedir.

Emtia fiyatları iktisadi olarak tüketiciler tarafından belirleniyormuş gibi kabul edilir. Çünkü emtiaların değeri tüketiciler tarafından belirlenir. Örneğin doğalgaza erişimi olmayan bir ülkede kömür, kış mevsimi için oldukça değerli bir emtia haline gelir. Elektronik sanayisi gelişmiş ülkelerde altın ve bakır emtiaları ayrı bir öneme ve değere sahiptir. Çünkü elektronik üretiminde altın ve bakır vazgeçilmezdir. Dolayısıyla bir ülke hakkında fikir sahibi olmak için o ülkenin borsasındaki emtia çeşitlerine ve değerlerine bakmak önemli bir analiz aracıdır.

Emtia Tarihçesi

Günümüzde emtia terimi biraz daha farklı bir alana dolu eğilim göstermektedir. Ancak emtia tarihçesi tarafında durum daha farklıdır. Emtia, borsa tarihçesi içerisinde son derece önemli bir yere sahiptir. Hatta borsanın ortaya çıkışı direkt olarak emtia kavramına bağlıdır. Çünkü tarihteki ilk borsa oluşumlarında emtia ticareti görülmüştü. Tabii o dönemlerde petrol ve altın yerine farklı emtialar kullanılıyordu.

Buğday, şeker, mısır, hayvan derisi hatta canlı hayvan bile tarihteki ilk borsa faaliyetlerine emtia örneği olarak verilebilir. Yani modern borsacılık öncesinde emtialar biraz daha gıda maddeleri etrafında toplanmıştır. 200-300 senelik bir süreçte bu kadar değişime uğrayan emtia kavramı, önümüzdeki 200-300 yıl içerisinde kim bilir hangi yönde değişecek. Önümüzdeki yüzyıllarda meteor taşı, Mars toprağı bile emtia konusu olabilir.

Emtia hakkında yaptığımız açıklamalardan memnun kalmadıysanız ve araştırmanıza devam etmek istiyorsanız emtianın İngilizce karşılığının “commondity” olduğunu belirtelim.

Borsanın tarihçesi ve Borsanın geçmişi

Borsa, ekonomi ile ilgilenen herkesin merak ettiği konulardan biridir. Borsanın ne olduğuna ve borsa tarihçesine sizlerle birlikte bakalım, ilginç noktalardan bahsedelim istedik. Dünyada borsa ve Türkiye’de borsa tanımlamaları ile konumuza giriş yapalım.

Borsa, kıymetli evrakların ticaretinin yapıldığı bir pazar alanıdır. Evet yanlış duymadınız borsa bir pazardır. Ancak bu pazarda alınıp satılabilecek şeylerin bir sınırı ve alım-satım kuralları vardır. İlerleyen yazılarımızda borsanın iç düzenine detaylı olarak gireceğiz. Ancak şimdi borsanın tarihçesi konusundaki soru işaretlerini temizleyelim.

Borsa kelimesinin kökeni bugün Belçika topraklarında olan Brugge bölgesinden bir asilzade olan “Van Der Beursa” isimli kişiye dayanmaktadır. Bu kelime Türkçe dahil olmak üzere çok sayıda dile sıçramıştır. Bu noktaya pek takılmamak lazım.

Dünyada Borsa Tarihçesi

Dünya geneline baktığımızda tıpkı bankacılık ve para gibi borsa da milattan önceye dayanmaktadır. Tüccarların bireysel olarak kağıt üzerindeki değerler ile çeşitli işlemler yapmasının ilk örnekleri M.Ö. sekizinci yüzyılda görülmüştür. Bu süreçte borsaya konu olan şeyler tarım ürünleri ve değerli madenler şeklindeydi. Yani aslında emtia kavramı düşündüğümüzden çok daha eski. Daha sonrasında 1000-1300 yılları arasında senet kavramının ortaya çıkmasıyla bildiğimiz anlamda olmasa da temel bazı borsa faaliyetleri görülmektedir. Bankacılık konusunda öncü ülkelerden biri olan İtalya’da bugün bildiğimiz anlamda ilk borsanın temelleri atılmıştır.

Borsanın gelişimi konusunda Avrupa ülkelerinin etkisi büyüktür. Belçika, İtalya, İngiltere ve Hollanda gibi ülkelerde o dönemin zorlu ulaşım şartlarına rağmen uluslararası borsacılık faaliyetleri görülmektedir. Bildiğimiz anlamda ilk borsa 1487 yılında kurulan Anvers Borsasıdır. İtalya dışında borsada söz sahibi olan en eski ülkelerden birisi de Hollanda’dır. Hollanda’nın meşhur laleleri bir dönem borsada emtia olarak işlem görmüş ve iddialara göre bir lale o dönemde Hollanda’nın en güzel yerinden bir ev alacak kadar değerli hale gelmiştir.

Türkiye’de Borsa Tarihi

Osmanlı ve Cumhuriyet dönemine geçmeden önce tarihteki önemli borsa faaliyetlerinden birinin Kütahya bölgesinde görüldüğünü belirtelim. Anvers Borsası günümüz yapısına yakın olsa da Aizanoi bölgesi dünyanın en eski borsalarından birine ev sahipliği yapmaktadır. Aizanoi antik kendi bugün Kütahya topraklarındadır.

Bu topraklarda borsa faaliyetleri Osmanlı Devleti’nin son yıllarında görülmeye başlanmıştır. Özellikle bono piyasası üzerine çeşitli oluşumlar devlet desteği olmadan 1980’li yıllara kadar devam etmiştir. Bu sürece kadar yapılan borsa faaliyetleri OTC borsa olarak tanımlanmaktadır. Ancak daha sonra devlet desteği ile borsa işlemlerine önemli bir düzenleme getirildi. OTC borsa kavramına daha sonra detaylı olarak değineceğiz.

Türkiye’de borsanın tarihi ile ilgili en önemli yıl 1985 yılıdır. Hepimizin bildiği kısaltma ile İMKB yani İstanbul Menkul Kıymetler Borsası 1985 yılında açılmıştır. Ancak 2013 yılında isim değişikliğine gidilmiş ve Borsa İstanbul olarak faaliyetlerine devam etmektedir. Borsa İstanbul, BİST olarak kısaltılmaktadır. Kuruluşunda yatırım ve kalkınma bankaları, özel bankalar ve aracı kurumsal rol oynamıştır. Daha sonra ise özel şirketler BİST bünyesine dahil olmuştur. Ağustos 2017 itibariyle BİST içerisinde 511 şirket işlem görmektedir.