Maliye teorisi yazı dizisi: Maliye nedir?

Maliye, devletin malını idare etmektir. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanuna göre ise Maliye, gelirlerin toplanması, harcamaların yapılması, açıkların finansmanı, kamunun varlık ve borçları ile diğer yükümlülüklerinin yönetimidir. Maliye, dört temel ayak üzerine bina edilmiştir.

1) Kamusal İhtiyaçlar

Bireylerin tek başlarına karşılayamadığı, ancak karşılanması zorunlu olan ihtiyaçlardır. Kamusal ihtiyaçlar, toplum halinde yaşamamızdan kaynaklanır. Kamusal ihtiyaçlarımız olmasaydı, devlete ihtiyaç olmazdı. Örnek olarak güvenlik, adalet, diplomasi ve asayiş verilebilir.

  • Kamusal ihtiyaçlar, kamusal mallar gerektirir.
  • Ortak tüketim ile karşılanır.
  • Dışsal fayda oluşturur. (Kamu yararı)
  • Alınan kararlar kanun niteliğindedir.
  • Finansman aracı vergidir.
  • Bireylere aynı çeşitlilikte sunulur.
  • Kamusal mallardan vazgeçilemez.
  • Toplam maliyetler belirleyicidir.
  • Kamusal mallar devlet eliyle siyasi karara göre sunulur.

2) Kamusal Mallar

Kamusal ihtiyaçların karşılanmasını sağlayan mal ve hizmetlerdir. Kamusal mallar devlet tarafından sunulmasaydı toplum olamaz ve medeniyet kuramazdık.

Kamusal İhtiyaç Kamusal Mal Sonuç
Dış Güvenlik Savunma Ordu
İç Güvenlik Asayiş Polis
Hakkaniyet Adalet Mahkemeler
Temsil Diplomasi Hükümet
Örnek kamusal mal ve hizmetler tablosu

3) Kamusal Harcamalar

Kamusal malların sunulabilmesi için katlanılması gereken harcamalardır. Devlet, para basma yetkisine sahip olmasına rağmen, sınırsız harcama yapamaz. O yüzden kamusal harcamaları para basarak değil, kamu gelirleri ile finanse eder. Eğer para basarak finanse ederse, enflasyona sebep olur ve senyoraj (emisyon) gelirini kaybeder.

4) Kamusal Gelirler

Kamu gelirlerinin başında vergi gelir ve kamusal harcamaların finansmanında kullanılır. Devlet, sosyal anlayışa sahip olduğu için önce gerekli kamusal harcamaları yapar, daha sonra gerekli kamusal geliri bulur. Yani devlet ayağını yorganına göre uzatmaz, ayağına göre yorgan bulur.

Bütçe, kamu gelirleri ve kamu harcamalarından oluşur. Dolayısıyla üç tür bütçe durumu söz konusu olabilir.

  • Kamu Harcamaları = Kamu Gelirleri (Denge)
  • Kamu Harcamaları > Kamu Gelirleri (Açık)
  • Kamu Harcamaları < Kamu Gelirleri (Fazla)

En ideal senaryo, birinci yani kamu harcamalarının kamu gelirlerine eşit olduğu senaryodur.

Eğer yılsonunda devletin yılbaşında belirlediği bütçe tahmini tutmazsa bütçe açığı oluşabilir. Yani kamusal ihtiyaçlar için gerekli kamusal gelir sağlanamamıştır.

Eğer yılsonunda devletin yılbaşında belirlediği bütçe tahmini tutmazsa bütçe fazlası oluşabilir. Yani kamusal ihtiyaçlar için gereğinden fazla kamusal gelir toplanmıştır.

Devletin amacı asla kar etmek değildir. Devletin tek amacı toplumsal fayda sağlamaktır. Dolayısıyla gereğinden fazla kamusal gelir toplamaz refah kaybına yol açar.

Not: Öğrenci notlarından derlenen bu yazı, bir seri şeklinde Maliye Notları kategorisi altında devam edecektir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir