Merkez Bankası ne işe yarar?

0
1314

Sürekli duyarız ancak çoğu kişi ne yaptığını bilmez. Bu yazımda Merkez Bankası ne işe yarar? Sorusuna yanıt vereceğim. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) hakkında kronolojik bilgilerin de yer alacağı bu yazım, hem bir genel kültür hem de öğrencilere yardımcı olacak nitelik bir yazıdır. Başlayalım.

Öncelikle Türkiye özelinde başlayalım. Bizim merkez bankamız yani TCMB, 1930 yılında 4 ortaklı şekilde kurulmuş ve faaliyetlerine başlamıştır. “Merkez Bankası’nın gizemli ortağı, tapınak şövalyeleri vs.” söylentilerine hiç bulaşmıyorum. Bu tip şeylere kulak asmamak gerek.

Merkez Bankasının Görevleri Nelerdir?

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın tek bir temel görevi vardır. Bu görev, fiyat istikrarını sağlamak ve sürdürmektir. Özellikle KPSS’ye hazırlanan okuyucularıma şunu söylemek isterim. “Merkez Bankasının amacı nedir?” sorusu işe alım mülakatlarında sorulan popüler bir sorudur. O sebeple bu cümleyi ezberleyin.

İktisatta iktisadı hayatı düzenlemek için uygulanan politikalar iki temel başlığa ayrılır. Bunlar maliye politikası ve para politikası olmak üzere iki kategoriden oluşur. Hükümet yetkililerinin uyguladığı politikalara maliye politikası, Merkez Bankasının uyguladığı politikalara ise para politikası adı verilir. Yani burada bir başka şey daha öğreniyoruz. Merkez Bankası para politikası uygular, maliye politikası uygulayamaz.

Merkez Bankasının bir diğer görevi ise bankalar arası ortak bir otorite konumunda olmasıdır. Yani tüm özel ve kamu bankalarının bağlı olduğu bir kurumdur. Bankalar, bizler yani vatandaşlarla işlem yaptığı gibi, Merkez Bankası ile de işlem yapar. Örnek vermek gerekirse kredi satar, döviz alır, altın alım-satım işlemleri yapar. Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisindeki her banka, her haftanın son mesai gününde yani Cuma günleri akşam, Merkez Bankasına rapor vermek zorundadır.

Ve geldik herkes tarafından bilinen bir başka göreve. Merkez Bankası, Türk Lirası basma yetkisine sahip tek yetkili kuruluştur. Kağıt para basma işi Merkez Bankasına aittir. Madeni paraları Merkez Bankası yapmaz. Ancak herkes tüm paraları Merkez Bankasının yaptığını zanneder. Para basmak son derece önemli bir görevdir. Hükümetle birlikte çalışan Merkez Bankası, ekonomik konjonktüre göre para arzını artırır veya azaltır. Bu sayede enflasyon, faiz oranları gibi çok sayıda değişkeni etkileyebilir. Genişletici ve daraltıcı para ile maliye politikaları uygulama noktasında TCMB en önemli oyuncudur.

Madeni yani demir paralar, Başbakanlık Hazine Müsteşarlığı’na bağlı olan Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü tarafından basılır, Merkez Bankası ile alakası yoktur.

Merkez Bankasının ne işe yaradığına dair temel ve önemli görevlerini yazdık. Aşağıda ise diğer görevlerini listeliyorum. Belki ilginizi çeken bir görev vardır. Sınavlarda da işinize yarayabilir.

Merkez Bankasının Diğer İşlevleri

  • Devletin veznedarlığını yapar,
  • Açık piyasa işlemleri (APİ) yapar,
  • Repo, bono ve tahvil işlemleri yapar,
  • Özel ve kamu bankalarının para rezervlerini saklar,
  • Ülkenin döviz ve altın rezervini saklar,
  • Ülkenin muhasebesini tutmak (Ödemeler Bilançosu),
  • Ekonomik konularda devletin finansal danışmanlığını yapar,
  • Devletin kasasıdır.

Yani aslında nasıl ki her şirketin bir veya birden fazla muhasebecisi varsa, ülkelerin de Merkez Bankaları olur ve ülkenin parayla ilgili her türlü ihtiyacını gidererek bu konudaki en yetkili otorite konumundadır.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here